PTD (Proje Tanıtım Dosyası) nedir? Kimler hazırlar, süreç nasıl işler?
Proje Tanıtım Dosyası (PTD) nedir, hangi projeler için gerekir, Ek-4 formatı ve il müdürlüğü süreci nasıl işler? Süreler ve içerik mevzuat künyesiyle.
Kısaca
Proje Tanıtım Dosyası (PTD), ÇED Yönetmeliği Ek-2 listesindeki projeler için Ek-4 genel formatına göre hazırlanan dosyadır. Dosyayı proje sahibinin vekâletiyle, Bakanlıktan yeterlik almış bir kuruluş hazırlar. Karar yetkisi Genelge 2026/4 ile il müdürlüklerine devredilmiştir; sonuç "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" olur.
PTD nedir?
Proje Tanıtım Dosyası (PTD), çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler için Ek-4'te yer alan genel format esas alınarak hazırlanan dosyadır (ÇED Yönetmeliği m.4/1-ğğ). PTD, ÇED raporunun hafif bir karşılığı değil, farklı bir karar sürecinin girdisidir: dosya incelenir ve projenin muhtemel olumsuz etkilerinin alınacak önlemlerle ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde olup olmadığına bakılır (m.4/1-i).
Hangi projeler için PTD hazırlanır?
PTD şu projeler için hazırlanır (ÇED Yönetmeliği m.15/1, m.20/1-b):
- Ek-2 listesindeki projeler.
- Kapsam dışı ya da muafiyeti bulunan bir projede artış veya genişleme sonrası, mevcut kapasite ile artışların toplamı (yeni kapasite) Ek-2'ye ulaşıyorsa.
- ÇED Olumlu kararı olan projede toplam kapasite Ek-2 eşiğine ulaşıyorsa.
- Genelge 2026/4'ün saydığı bazı değişiklikler (örneğin madende alan artışsız üretim artışı, patlatmalı üretime geçiş; balıkçılıkta kafes, kanatlıda kümes ilavesi; Genelge m.42/10, m.44/2).
Ek-2'de eşik değer, Ek-1'deki alt sınırların bu listede üst sınır olarak alınması mantığıyla yazılmıştır (Ek-2 başlığı). Listeyi doğru okumak için ÇED Ek-1 ve Ek-2 listesi: ÇED raporu mu PTD mi? yazısına bakın.
PTD'yi kim hazırlar, kime sunulur?
PTD'yi proje sahibince vekâleten yetkilendirilen, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum veya kuruluş hazırlar (ÇED Yönetmeliği m.16/1, m.26). Yönetmelik metni dosyanın Bakanlığa sunulacağını yazar; ancak Ek-2 projeleri için "ÇED Olumlu" ve "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" karar yetkisi, 18.03.2026 tarihli Genelge 2026/4 ile il müdürlüklerine devredilmiştir (Genelge m.4). Başvuru e-ÇED üzerinden yapılır (m.27).
PTD süreci adım adım nasıl işler?
| # | Adım | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Yer incelemesi ve "ÇED Yer İnceleme Raporu" (il müdürlüğüne en az 5 iş günü önce bilgi) | - | Genelge 2026/4 m.20 |
| 2 | PTD, onaylı taahhüt yazısı ve başvuru bedeli dekontu sunulur | - | ÇED Yönetmeliği m.16/1 |
| 3 | Ek-4 formatına uygunluk incelemesi | 5 iş günü | m.16/2 |
| 4 | Uygun değilse iade; eksikler tamamlanıp yeniden sunulur | 15 takvim günü | m.16/2, Genelge m.11 |
| 5 | Proje yeri incelemesi; inceleme-değerlendirme süreci başlar | - | m.16/3 |
| 6a | Görüş veya toplantı gerekmiyorsa karar aşamasına geçilir | 15 iş günü | m.16/3-a |
| 6b | Gerekirse kurum görüşü veya toplantı; görüş vermeyen kurumun görüşü olumlu sayılır | 30 takvim günü | m.16/3-b |
| 7 | Eksiklik ve kurum görüşlerinin iletilmesi; düzeltilmiş PTD sunulur | 180 takvim günü | m.16/4-5 |
| 8 | Karar: "ÇED Olumlu" veya "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" | karar aşamasından 5 iş günü | m.17/1 |
| 9 | Kararın ilanı | İnternette süresiz, askıda 30 takvim günü | m.17/1 |
Eksiklik bildirimi en çok 3 kez yapılır; düzeltme yetersizse süreç sonlanır (m.16/5). İl müdürlüğü, projeyle ilgisi olmayan kurumlardan görüş sormamalıdır (Genelge m.8).
PTD'de hangi bölümler bulunur?
Başlıklar Ek-4'ten aynen alınır. Dosya bir başlık sayfasıyla (proje sahibi, projenin adı, proje bedeli, sektör ve alt sektör, ana NACE kodu, hazırlayan kuruluş) ve projenin teknik olmayan özetiyle açılır. Ardından şu bölümler gelir:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| I. Projenin özellikleri | Yer ve teknoloji alternatifleri; iş akım şeması, kapasite, alan, yatırım bedeli, teknoloji, personel; doğal kaynak kullanımı; atık, atıksu ve emisyon nitelikleri; kaza riski |
| II. Proje yeri ve etki alanının mevcut çevresel özellikleri | Arazi kullanımı, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler; Ek-5 Duyarlı Yöreler Listesi'ne göre korunması gereken alanlar |
| III. Çevresel etkiler ve önlemler | İnşaat ve işletme aşamasında etkiler, öncelikli etkiler, önlemler |
| IV. Kümülatif etki değerlendirmesi | Çevredeki diğer faaliyetlerle birlikte etkiler |
| V. Çevresel ve sosyal eylem planı | Çevre izleme planı; sürdürülebilirlik planı (sıfır atık, trafik yönetimi, sera gazı azaltımı vb.) |
| VI. Notlar, kaynaklar ve ekler | Koordinatlar, 1/25.000 ölçekli harita, vekâletname ve imza sirküleri, taahhüt yazısı, bedel dekontu, yer inceleme raporu |
Bedel, kapasite ve alan bilgilerinin dosyanın her yerinde aynı yazılması gerekir. Tutarsız bir kapasite hem formata uygunluk incelemesinde iadeye hem de yanlış karara yol açabilir.
PTD'den sonra ne olur?
"ÇED Olumlu" kararı verilirse proje, karar şartlarına uyarak ilerler; mücbir sebep olmadan 5 yıl içinde yatırıma başlanmazsa karar geçersiz olur (m.17/2). "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararı verilirse proje sahibi ÇED başvuru dosyasıyla Bakanlığa başvurur ve süreç ÇED raporu yoluna girer (m.17/4). Karara esas şartlar değişirse PTD yeniden hazırlanır.
Karar gerekçesi somut verilere dayanmalıdır: "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararı da, olumlu karar da etkilerin sayısal verilerle ortaya konmasını ister (Genelge m.10). Bu yüzden PTD'de "etkisi sınırlıdır" gibi genel cümleler yerine kaynak, miktar, alıcı ve sınır değer karşılaştırması yazılır.
Ecorapor'da PTD'nin Ek-4 başlıkları rapor stüdyosu içinde mevzuat atıflarıyla birlikte hazırlanır.
PTD hazırlarken hangi girdiler toplanır?
| Girdi | Nereden | Not |
|---|---|---|
| Proje sahibi künyesi, vekâletname, imza sirküleri, TTSG | Proje sahibi | e-ÇED'de yayımlanmayacak bölüme yüklenir (Genelge m.22) |
| Proje bedeli ve dökümü (ana ve yardımcı üniteler, mülkiyet izin bedelleri) | Yatırımcı | Başvuru tarihi esastır |
| NACE kodları | Proje sahibi | Başlık sayfasında yer alır |
| İş akım şeması, kapasite (Ek-2 satırındaki birimle), alan, teknoloji, personel sayısı | Yatırımcı, proje müellifi | Güncel olmalı |
| Su, enerji ve arazi kullanımı | Yatırımcı | Su kaynağı ve miktarı yazılır |
| Atık türleri, miktarları, kodları | Proje ekibi | Bertaraf ve geri kazanım yolu belirtilir |
| Jeoloji, hidrojeoloji, Ek-5 duyarlı yöre taraması | Literatür, saha, kurumlar | En güncel veri kullanılır |
| 1/25.000 ölçekli harita | Harita, MTA, AFAD | Yerleşim, ulaşım, enerji nakil hatları, duyarlı yöreler işlenir |
| Mevcut kararlar ve çevre izni (kapasite artışında) | e-ÇED, e-izin | Geçerli olanlar |
PTD'de sık yapılan hatalar nelerdir?
- Kapasiteyi Ek-2 satırındaki birimle yazmamak; eşik karşılaştırması bu birimle yapılır.
- Kapasite artışında mevcut kapasite, önceki artışlar ve planlanan artışı ayrı satırlarda göstermemek.
- Aynı sahibe ait bitişik projeleri toplamadan değerlendirmek.
- Ek-5 duyarlı yöre taramasında yalnızca "yoktur" yazıp mesafe vermemek.
- İzleme planını ve sürdürülebilirlik planlarını eklemeyi unutmak; Bölüm V'te istenir.
- Etkiyi sayısal veriye bağlamamak (Genelge m.10).
Formata uygunluk incelemesinde dosya iade edilirse, firmanın toplam süresi 15 takvim günüdür ve bu süre 180 günlük süreye dahil değildir (Genelge m.11). Format kontrolü yapılmış başvuruda vazgeçilirse bedel iade edilmez; format kontrolü yapılmamış veya kapsam itibarıyla hatalı başvuruda iade edilir (Genelge m.12).
Sık sorulan sorular
PTD ile ÇED raporu arasındaki fark nedir?
PTD, Ek-2 projeleri için Ek-4 genel formatıyla hazırlanan ön inceleme dosyasıdır; ÇED raporu ise Ek-1 projeleri için projeye verilen özel formatla hazırlanır. PTD'de karar yetkisi il müdürlüğündedir, ÇED raporunda Bakanlıktadır.
PTD sürecinde halk katılımı toplantısı yapılır mı?
Hayır. Halkın Katılımı Toplantısı ÇED raporu sürecinin bir adımıdır; PTD sürecinde kurum görüşü ve gerekirse toplantı yapılır (ÇED Yönetmeliği m.16/3).
PTD başvurusu nereye yapılır?
e-ÇED üzerinden yapılır. Karar yetkisi Genelge 2026/4 m.4 ile il müdürlüklerine devredilmiştir.
PTD'yi proje sahibi kendisi hazırlayabilir mi?
Hayır. Dosyayı proje sahibince vekâleten yetkilendirilen, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum veya kuruluş hazırlar (ÇED Yönetmeliği m.16/1, m.26).
PTD sonucu "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" çıkarsa ne olur?
Proje sahibi ÇED başvuru dosyasıyla Bakanlığa başvurur ve ÇED süreci başlar (ÇED Yönetmeliği m.17/4).
Kapasite artışında PTD gerekir mi?
Mevcut kapasite ile artışların toplamı Ek-2 eşiğine ulaşıyorsa evet; toplam Ek-1 eşiğine ulaşıyorsa PTD yerine ÇED başvuru dosyası hazırlanır (ÇED Yönetmeliği m.15/1-b, m.20/1).
Kaynaklar
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, RG 29.07.2022/31907 (mevzuat.gov.tr); Ek-2 ve Ek-4 ile 26.06.2025 ve 05.03.2026 değişiklikleri
- ÇED Yönetmeliği Uygulamalarına Dair Genelge (2026/4), 18.03.2026, Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü (ced.csb.gov.tr)
- ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği, RG 31.12.2022/32060 (mevzuat.gov.tr)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı