İklim ve Karbon

Türkiye'nin 2035 NDC hedefi ve 2053 net sıfır yol haritası sanayiye ne getiriyor?

Türkiye'nin ikinci NDC'si 2035'e kadar referans senaryoya göre 466 Mt CO₂e azaltım öngörüyor. Hedefin sanayi tesisleri için ETS, izleme ve mevzuat uyumu açısından anlamı.

İsmail Tarık Şenkal · · 5 dk okuma

Kısaca

Türkiye, ikinci Ulusal Katkı Beyanı'nda (NDC 3.0) 2035'e kadar referans senaryoya göre 466 milyon ton CO₂e azaltım yapmayı ve toplam emisyonunu 643 milyon ton CO₂e ile sınırlamayı hedefliyor; hedef 2053 net sıfır vizyonuyla ilişkilendiriliyor. NDC tek tek tesislere sayısal sınır koymaz. Sanayi için asıl yük, 7552 sayılı İklim Kanunu'na dayanan emisyon ticaret sistemi, izin, izleme ve doğrulama düzenlemelerinden gelir.

Türkiye'nin NDC'si ne diyor?

Ulusal Katkı Beyanı (NDC), Paris Anlaşması kapsamında her ülkenin kendi emisyon azaltım ve uyum hedeflerini açıkladığı belgedir. İklim Değişikliği Başkanlığı'nın yayımladığı metne göre Türkiye'nin güncellenmiş birinci NDC'si 2030 için referans senaryoya göre yüzde 41 azaltım taahhüdü içeriyordu. İkinci NDC (NDC 3.0) ise 2035'i hedefler: referans senaryoya kıyasla 466 Mt CO₂e azaltım ve 2035'te toplam emisyonun 643 Mt CO₂e ile sınırlanması. Başkanlık, NDC'nin Kasım 2025'te BM'ye sunulduğunu duyurdu.

Rakamların ilişkisi basit bir çıkarmadır: NDC metnine göre 2035 referans senaryosu 1.109 Mt CO₂e; bundan 466 çıkınca 643 Mt CO₂e kalır. 466/1.109 oranı yaklaşık yüzde 42 eder (bu oran yazarın hesabıdır, NDC metninde yazan bir yüzde değildir). Referans yıl 2018'dir ve metin, metodolojik varsayımların ve sektörel projeksiyonların bir sonraki Şeffaflık Raporu'nda (BTR) sunulacağını belirtir. Bu nedenle sektör bazında sayılar şimdilik NDC metninden okunamaz.

2053 net sıfır hedefi nereden geliyor?

NDC metni, Türkiye'nin Paris Anlaşması'nı 2021'de onayladığını ve 2053 net sıfır emisyon hedefini ilan ettiğini yazar. Hedef İklim Kanunu'na da girmiştir: Kanun'un amacı "yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda" iklim değişikliğiyle mücadele etmektir (m.1/1), net sıfır emisyon ise insan kaynaklı emisyonların azaltım ve yutak alanlarıyla dengelenerek net artış olmaması olarak tanımlanır (m.2/1-s). Kanun metni 2053 yılını ayrıca anmaz; yıl NDC ve strateji belgelerinden gelir.

Bu hedefin sanayiye çevrilmesinde üç belge öne çıkar: İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024–2030), Uzun Dönemli İklim Stratejisi ve 7552 sayılı Kanun. Azaltım planı, Başkanlığın duyurusuna göre sanayi, enerji, binalar, ulaştırma, tarım, atık ve arazi kullanımı sektörlerinde 49 strateji ve 260 eylem içerir; adil geçiş ve karbon fiyatlandırması ise yatay konulardır.

NDC sanayi tesislerine doğrudan yükümlülük getirir mi?

Hayır. NDC ülke düzeyinde bir taahhüttür. Tesise yükümlülük, Kanun ve yönetmeliklerle gelir. İklim Kanunu m.5/2'ye göre NDC'de sektörel bazda belirtilen azaltım faaliyetleri, ilgili kurum ve kuruluşlara mevzuatla verilen görevler çerçevesinde gerçekleştirilir ve gerektiğinde ilgili kurumlar düzenleme yapabilir. Yani sektör düzenlemeleri NDC'nin arkasından gelir ve her biri kendi yönetmeliğiyle ilan edilir.

Kanun'un geçici 2. maddesi, m.5 ve m.6 kapsamındaki mevzuat ve planlama araçlarına ilişkin hazırlama ve uyarlama yükümlülüklerinin ilgili kurumlarca en geç 31.12.2027'ye kadar yerine getirilmesini ister; Cumhurbaşkanı bu süreyi bir yıla kadar uzatabilir. Yorumumuz: bu süre, sektörel düzenlemelerin 2027 sonuna (uzatılırsa 2028 sonuna) kadar yayımlanmasını beklemek için bir dayanaktır. Hangi sektör düzenlemesinin ne zaman çıkacağı ise bugün bilinmiyor.

Başkanlık tesisten NDC için veri isteyebilir mi?

İklim Kanunu m.4/1, sera gazı azaltımı ve uyum faaliyetlerine ilişkin ilerlemelerin yıllık bazda Başkanlıkça izlenmesini ister. Kanun m.4/4 ise kişisel verilerin korunması hükümleri saklı kalmak kaydıyla Başkanlığa, Kanun'un uygulanmasına yönelik gerekli gördüğü bilgi, belge ve veriyi kamu kurumlarından ve gerçek ya da tüzel kişilerden doğrudan isteme yetkisi verir. Yani NDC'nin sektörel ayağı, pratikte tesislerden gelen veriyle beslenir. Bu veriyi düzenli tutan bir tesis, hem izleme yükümlülüğünü hem olası veri taleplerini daha az maliyetle karşılar.

Hangi araçlar tesisi bugün etkiliyor?

AraçNe yaparDayanak
Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)Doğrudan sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetleri yürüten işletmeler için sera gazı emisyon izni zorunludurİklim Kanunu m.9/3
ETS kapsamıEk-1 faaliyetlerini yürüten tesislerden yıllık emisyonu 50.000 t CO₂e'nin üzerindeki kategori B ve C tesisleriTR-ETS Yönetmeliği m.5/1, m.4/1-z, aa
İzleme ve raporlamaİzleme planı, her yıl 30 Nisan'a kadar raporTR-ETS Yönetmeliği m.28–29
DoğrulamaRapor Başkanlığa gönderilmeden önce doğrulanırTR-ETS Yönetmeliği m.30
Pilot uygulamaETS tam uygulanmadan önce pilot dönem; bu dönemde yükümlülüklere uyumsuzluk cezaları yüzde 80 indirimle uygulanırİklim Kanunu geçici m.1/1

NDC metni ETS'yi emisyon yoğun sektörler için bir planlama ve uygulama aracı olarak tanımlar ve sistem gelirlerinin düşük karbonlu yatırımlara ve adil geçiş önlemlerine yönlendirilmesini hedefler. Metin ayrıca, 2015'ten beri 800 tesisi kapsayan bir izleme sisteminin enerji ve sanayi emisyonlarını takip ettiğini ve bu tesislerin Türkiye'nin toplam sera gazı emisyonunun yaklaşık yarısını oluşturduğunu söyler. Ayrıntılı yükümlülük takvimi için TR-ETS pilot dönemi yazısına, ihracatçıların Avrupa Birliği tarafı için SKDM yazısına bakabilirsiniz.

Örnek: orta ölçekli bir tesis NDC'yi nasıl okumalı?

Kurgusal "Örnek Cam San. A.Ş." günlük ergitme kapasitesi 25 ton olan bir cam fırını işletiyor. TR-ETS Yönetmeliği Ek-1'de cam üretimi için eşik günlük 20 ton ergitme kapasitesidir. Şirketin yapması gerekenler şunlardır:

  1. Kapsam kontrolü. Ek-1 faaliyetine girdiğini doğrular; Ek-1'deki bir faaliyeti yürüten işletmenin Ek-1'de listelenen diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin kapsama girer (TR-ETS Yönetmeliği m.27/2).
  2. Kategori. Kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 t CO₂e'yi aşıp aşmadığını bulur; aşmıyorsa kategori A olur ve ETS kapsamına girmez ama izleme ve raporlama yükümlülüğü sürer (m.5/1, m.27).
  3. Veri altyapısı. Yakıt, hammadde ve ürün verilerinin izleme planıyla uyumlu şekilde tutulmasını sağlar. Bu veri, NDC'nin azaltım hesabının tesis düzeyindeki ayağıdır.
  4. Yatırım planı. Enerji verimliliği ve yakıt değişimi yatırımlarını ETS maliyetiyle birlikte değerlendirir.

Şirket bu adımları NDC'ye bakarak değil, TR-ETS Yönetmeliği'ne bakarak atar. NDC yalnızca politikanın yönünü gösterir.

Ecorapor'un mevzuat ve kaynaklar katmanı, yönetmelik atıflarını yürürlükteki metinle karşılaştırmak için kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

Türkiye'nin 2035 NDC hedefi nedir?

İklim Değişikliği Başkanlığı'nın duyurusuna göre Türkiye 2035'te referans senaryoya göre 466 milyon ton CO₂e azaltım yapmayı ve toplam emisyonunu 643 milyon ton CO₂e ile sınırlamayı hedefliyor. NDC metnine göre referans senaryo 2035 için 1.109 Mt CO₂e'dir ve referans yıl 2018'dir.

Net sıfır hedefi hangi yıl için geçerli?

NDC metni 2053'ü net sıfır hedef yılı olarak belirtir. İklim Kanunu net sıfır emisyon hedefini yasal çerçeveye taşır ancak yıl belirtmez; yıl, NDC ve strateji belgelerinden gelir.

NDC'ye göre fabrikam emisyonunu azaltmak zorunda mı?

NDC'nin kendisi tesise sayısal sınır koymaz. Yükümlülük kanun ve yönetmeliklerden doğar: tesis TR-ETS Ek-1'de yer alıyorsa izleme, raporlama ve doğrulama yapar, kategori B veya C ise sera gazı emisyon izni alır. Sektörel azaltım düzenlemeleri Kanun gereği ilgili kurumlarca çıkarılabilir.

Sanayici NDC'yi neden takip etmeli?

NDC, ileride çıkacak sektörel düzenlemelerin ve ETS tahsisat politikasının yönünü belirleyen üst çerçevedir. Bir sonraki Şeffaflık Raporu'nda sektörel projeksiyonların yayımlanacağı belirtildiği için, sektörünüze ilişkin ayrıntılar o belgeden okunabilecek.

Kaynaklar

Konular: NDC, 2053 net sıfır, İklim Kanunu, TR-ETS, sera gazı